Verpleegkundigen, helpenden en verzorgenden in de gezondheidszorg en uitvoerende professionals in de jeugdzorg zijn uitgenodigd om mee te doen aan de Goede Zorg Prijs 2011. En dat kon individueel, samen of met een team.

De jury heeft tot haar blijdschap gemerkt dat aan de oproep gehoor is gegeven door professionals op allerlei gebied. Er zijn inzendingen uit de topklinische ziekenhuiszorg, uit de ouderenzorg, de gehandicaptenzorg en de jeugdzorg. De dilemma’s variëren van het al dan niet staken van de dialyse tot het maken van keuzen bij schaarste in de zorg voor gehandicapten kinderen.

Uit alle inzendingen spreekt een enorme betrokkenheid van de mensen bij hun werk en bij de patiënten, cliënten en bewoners. Zoveel betrokkenheid dat we bij het beoordelen van de inzendingen vaak moesten constateren dat het verslag vooral vertelde hoe het met de mensen, de cliënten en patiënten was gegaan, Wat we als jury soms misten, was het antwoord op de vraag: maar wat heeft dit dilemma, deze vraag, nu voor jou betekent en voor jouw handelen? We wilden niet alleen weten wat de uitkomst van de bespreking van het dilemma was, maar vooral ook welk positief effect het signaleren en bespreken van het ethisch dilemma heeft gehad op het handelen van de betrokken professionals.

Een paar opmerkingen over de inzendingen

De jury vindt het mooi dat zoveel teams hebben meegedaan aan de Goede Zorg Prijs. Bespreken van een casus vanuit verschillende invalshoeken draagt bij aan het succes van een moreel beraad.

We zagen bij de inzendingen vaak dat het beschrijven van een ethisch dilemma lastig is. Precies te verwoorden waar de schoen wringt, wat er moeilijk is en waarom, dat valt vaak niet mee.  Toch is dat precies verwoorden belangrijk. Woorden helpen om grip te krijgen op wat er aan de hand is. Als je een ervaring onder woorden kan brengen, dan kan je samen met je collega’s erover praten erover denken en samen zoeken naar een goede oplossing of op z’n minst werken aan een zo goed mogelijke omgang met een lastige situatie.

Een aantal inzendingen is afgevallen, omdat er geen ethisch dilemma is aangegeven of omdat er alleen een probleem is beschreven en niet hoe ermee is omgegaan. Dat is echt jammer, want er zaten bij de onvolledige inzendingen echte pareltjes. Enkele inzendingen waren veel te lang. Wel prachtig, maar we vinden het van belang dat de inzender kort en krachtig schrijft en zich beperkt tot het aangegeven maximum aantal woorden.

We zagen in de casussen vaak dat mensen in (jeugd)zorg aanlopen tegen de vraag: wie bepaalt nu wat goede zorg is? Wat kan de patiënt of cliënt nodig hebben,  vragen, willen en wanneer kan de professional besluiten welke zorg geboden is?  En ook: waarvoor ben ik dan verantwoordelijk? Zoals de verpleegkundige die het zuurstofgehalte zo laag vindt, dat ze een neuskapje niet wil afdoen voor een andere medische ingreep: onverantwoordelijk. En de arts die de patiënt niet op de intensive care wil leggen vanwege besmettingsgevaar voor ándere patiënten – ook al loopt de betreffende patiënt daardoor risico om het niet te halen. Dat zijn dilemma’s die wat doen met professionals, als beroepsbeoefenaar en als mens.

Het winnende dilemma

En zo was het eigenlijk ook met het winnende dilemma. Wat de jury prachtig vindt in deze casus, is de oprechte intentie van de zorgverleners om het lijden te helpen verlichten. Als de verpleegkundigen, die werken in een hospice, merken dat de patiënt heel anders in zijn situatie staat en toch nog verdere behandeling wenst, dan lopen ze niet aan tegen wat juridische mag of moet, niet tegen tijd- of geldproblemen, maar tegen de essentie van hun werk. Tegen hun motivatie om elke dag weer hun best te doen en mensen helpen vreedzaam te sterven. Dat maakt hun dilemma een echt dilemma, zoals zij zelf schetsen: “Ons uitgangspunt is lijden verlichten, met behandelen verlengen of verergeren we dit juist.” (…) Maar: “De keuzes deze patiënt, die toch nog weer behandeling zoekt,  moeten we respecteren (…), omdat hij nog niet klaar is met leven”. Ze beschrijven helder en duidelijk hoe waarden van betrokkenen kunnen botsen en welke lastige keuzes dit oplevert.  Dat beschrijven ze bovendien niet in abstracte termen, maar dicht bij de praktijk. We krijgen daardoor een goed beeld van wat het voor de verpleging betekent. De casus gaat meteen voor je ‘leven’. Zo vertellen ze over de patiënt dat hij, omdat hij gewend was ‘s ochtends koffie -met melk en suiker- te drinken, dat ook nog wil als hij niet meer kan drinken. Hij spoot dit zelf via een spuit in zijn sonde ondanks kans op aspiratie en infectie’. (citaat)De patiënt vecht door op alle fronten en de verpleegkundigen worden geconfronteerd met het niet kunnen realiseren van hun opvattingen van goede zorg . Ze begrijpen prima dat goede zorg hier niet buiten de patiënt om gedacht kan worden en zijn ze er eerlijk over hoe moeilijk dat voor ze is.  Hoe kun je nu het lijden verlichten als de patient daar niet aan toe en in mee bezig is? Het bespreken van het dilemma hielp de verpleegkundigen te accepteren dat de patiënt keuzes maakte of juist liet liggen die zij als goede zorg beschouwden.

De jury vindt het dilemma juist daarom mooi en eerlijk beschreven en geeft de inzendsters Toos Frijters en Annemarie Spee, als verpleegkundigen werkzaam in hospice Breda, graag de Goede Zorgprijs 2011!

Namens de jury van de Goede Zorg Prijs,

Mirjam Houtlosser
voorzitter

Goede zorg prijs